Η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του ANIMASYROS μιλά στο GrecVoyage για το σύμπαν του διεθνούς φεστιβάλ κινουμένων σχεδίων που κάθε Σεπτέμβριο μετατρέπει το νησί σε κινηματογραφική γιορτή, αλλά και την τέχνη του animation σήμερα.
Λένε ότι ένας θεσμός θεωρείται επιτυχημένος όταν και τα δύο του μέλη αναπτύσσονται παράλληλα, συμπληρώνοντας το ένα το άλλο. Κάτι τέτοιο φαίνεται ότι ισχύει και στην περίπτωση του Animasyros, του διεθνούς φεστιβάλ κινουμένων σχεδίων, το οποίο – εδώ και 19 χρόνια – ωριμάζει στον ίδιο ρυθμό με τη Σύρο, το νησί που δεν φιλοξενείται απλά, αλλά αποτελεί μέρος του. Σαν ένα ετήσιο ραντεβού το οποίο κάθε χρόνο συγκεντρώνει σε διαφορετικά σημεία της δημοφιλούς Κυκλάδας εκείνους που γοητεύονται από την τέχνη του animation, αλλά και τους ονειροπόλους της μεγάλης οθόνης. Το γεγονός ότι η φετινή του εκδοχή τιμά τα 200 χρόνια ζωής της Ερμούπολης, ένα ορόσημο με το οποίο συμπίπτει, το επιβεβαιώνει.
Κάπως έτσι, από τις 21 έως και τις 27 Σεπτεμβρίου, το Θέατρο Απόλλων, το Πνευματικό Κέντρο Ερμούπολης, η συνεδριακή αίθουσα (Βαλμά) του Επιμελητηρίου Κυκλάδων, η έπαυλη Τσιροπινά στην Ποσειδωνία, η Μονή Πατέρων Καπουκίνων στην Άνω Σύρο, οι πλατείες Μιαούλη και Φοίνικα, ορισμένα από τα πιο εμβληματικά τοπόσημα του νησιού υποδέχονται περισσότερες από 280 ταινίες καταξιωμένων και ανερχόμενων δημιουργών, 50 χώρες, 7 διαγωνιστικά τμήματα, ξεχωριστά αφιερώματα, εκπαιδευτικά εργαστήρια, παράλληλες δράσεις, διεθνείς συνεργασίες, την Αγορά, έναν φόρο τιμής στην Ιρλανδία και χιλιάδες θεατές από κάθε σημείο της Ελλάδας, του κόσμου, αλλά και της Σύρου. Σήμερα, η Καλλιτεχνική του Διευθύντρια, Μαρία Ανεστοπούλου, ανοίγει την κουρτίνα του φεστιβαλικού αυτού σύμπαντος στο GrecVoyage.
Πώς αποφασίστηκαν οι θεματικές ενότητες και τα αφιερώματα της φετινής διοργάνωσης;
Σίγουρα, με αρκετό σχεδιασμό. Κάθε χρόνο αποφασίζουμε την τιμώμενη χώρα ήδη από την προηγούμενη διοργάνωση. Ήταν, λοιπόν, εδώ και αρκετό καιρό επιθυμία μας να κάνουμε ένα αφιέρωμα στην ιρλανδική σκηνή του animation, λόγω της πολύ μεγάλης ανάπτυξής της τα τελευταία χρόνια, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Στην απόφαση συνέβαλε και το γεγονός ότι αναπτύξαμε σχέσεις με καλλιτέχνες και εκπροσώπους φορέων, τους οποίους είχαμε φιλοξενήσει πέρυσι στο φεστιβάλ. Έτσι, αποφασίσαμε φέτος η Ιρλανδία να είναι η τιμώμενη χώρα.
Η βασική θεματική, από την άλλη, που αφορά τα 200 χρόνια της Ερμούπολης, ήταν ουσιαστικά αυτονόητη. Η πόλη που μας φιλοξενεί εδώ και 19 χρόνια γιορτάζει τα 200 χρόνια από την ονοματοδοσία της και εμείς ενταχθήκαμε στον εορτασμό. Στο πλαίσιο αυτό, δημιουργήσαμε μια ενότητα προβολών με ντοκιμαντέρ και ταινίες που έχουμε κάνει σε συμπαραγωγή με την COSMOTE TV για την Ερμούπολη, αλλά και για άλλες πόλεις της Ελλάδας που συνέβαλαν ουσιαστικά στη θεμελίωση του σύγχρονου ελληνικού κράτους, όπως οι Σπέτσες και τα Ψαρά. Παράλληλα, δώσαμε τη θεματική των 200 χρόνων της Ερμούπολης και στους εκπαιδευτές μας, οι οποίοι εμπνεύστηκαν από αυτήν. Έτσι, και τα εκπαιδευτικά μας εργαστήρια θα διαπνέονται από τη συγκεκριμένη σκέψη.
Μέσα σε αυτά τα χρόνια έχουμε αναπτύξει, επίσης, πολλές συνεργασίες με φορείς διεθνώς. Φέτος παρουσιάζουμε ένα μικρό δείγμα του αρμένικου animation, με μια σειρά ταινιών από την Αρμενία, καθώς και ένα μικρό section για το ανερχόμενο γερμανικό animation. Παράλληλα, ήταν δικό μου όνειρο εδώ και πολύ καιρό να κάνουμε ένα αφιέρωμα στο Royal College of Art του Λονδίνου, μια σχολή από την οποία έχουν βγει πολλοί σημαντικοί animators στην Ευρώπη. Έχουν φοιτήσει εκεί και αρκετοί Έλληνες, κάποιους από τους οποίους θα παρουσιάσουμε στο φεστιβάλ. Τέλος, το «Freedom 250», με αφορμή τα 250 χρόνια από την ανεξαρτησία των ΗΠΑ, μας δίνει τη δυνατότητα, σε συνεργασία με τη Disney+, να παρουσιάσουμε στο κοινό κάποιες εμβληματικές ταινίες της Disney. Νομίζω ότι θα είναι μια πολύ ωραία ευκαιρία να δει κανείς τη φαντασία της Disney στην πλατεία Μιαούλη και σε σημεία που ίσως να μην περίμενε ποτέ.
Και δεν είναι μόνο η πλατεία Μιαούλη. Ένα χαρακτηριστικό του φεστιβάλ είναι ότι επεκτείνεται σε πολλά σημεία του νησιού…
Είναι μία από τις προτεραιότητές μας να διατηρήσουμε αυτή την εξωστρέφεια. Θέλουμε το φεστιβάλ να μπορεί να πηγαίνει, όσο είναι εφικτό και σε επίπεδο παραγωγής, σε όσο περισσότερα σημεία της Σύρου γίνεται. Έτσι, επεκτεινόμαστε στην Ερμούπολη, πραγματοποιούμε υπαίθριες προβολές στον Φοίνικα και στην Άνω Σύρο, ενώ έχουμε και ένα εκπαιδευτικό εργαστήριο στην Ποσειδωνία. Προσπαθούμε να βρισκόμαστε όπου είναι δυνατόν, ανάλογα πάντα με τις παραγωγικές δυνατότητες.
Ποια είναι τα βασικά κριτήρια με τα οποία επιλέγετε τις ταινίες που προβάλλονται κάθε χρόνο στο Φεστιβάλ;
Τα κριτήρια είναι πολλά και διαφορετικά. Υπάρχει μια ομάδα προεπιλογής, η οποία χωρίζεται σε επιμέρους τμήματα. Έχουμε επτά διαγωνιστικά τμήματα, αλλά και υποομάδες που εργάζονται πάνω σε αυτά, καθώς και συμβούλους επιλογής προγράμματος από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Είναι ένας συνδυασμός καλλιτεχνικής αρτιότητας, σεναρίου και σημασιολογίας, αλλά και του κατά πόσο μια ταινία απηχεί τις σύγχρονες τάσεις στην τέχνη του animation. Φυσικά, μας ενδιαφέρει και η πολυσυλλεκτικότητα σε επίπεδο εκπροσώπησης των χωρών. Είναι σίγουρα ένας συνδυασμός παραγόντων.
Όταν παρακολουθείτε μία ταινία animation, η οπτική σας είναι περισσότερο του θεατή ή της Καλλιτεχνικής Διευθύντριας;
Ένας καλλιτεχνικός διευθυντής σίγουρα δίνει ένα στίγμα στο πρόγραμμα ενός φεστιβάλ, αλλά παραμένεις και θεατής. Θα έλεγα, λοιπόν, ότι ο τρόπος με τον οποίο βλέπει κάποιος τις ταινίες από αυτή τη θέση είναι διπλός. Δεν μπορείς να τις δεις μόνο τεχνικά. Άλλωστε, αυτή είναι και η λειτουργία του κινηματογράφου: να σε αγγίζει. Αυτό είναι ένα σημαντικό κριτήριο.
“Η τέχνη στη μικρή και μεγάλη οθόνη είναι πάντα μία διαφορετική εμπειρία”
Ποιες θεματικές απασχολούν περισσότερο τους νέους δημιουργούς animation ταινιών;
Θα έλεγα, πρώτα απ’ όλα, το περιβάλλον, με μία ευρύτερη έννοια. Δεν περιορίζεται μόνο στην ορατή κλιματική αλλαγή, αλλά αφορά γενικότερα την ανησυχία για το τι συμβαίνει και για το πώς εξελίσσεται ο πλανήτης. Πολύ έντονα εμφανίζονται επίσης οι διαπροσωπικές σχέσεις. Παράλληλα, υπάρχει πολύ έντονο το στοιχείο της φαντασίας στο animation, γιατί είναι ένα μέσο που μπορεί να το υπηρετήσει με μοναδικό τρόπο. Θα ήθελα, πάντως, να βλέπω περισσότερες χαρούμενες ταινίες.
Θεωρείτε είναι οι δημιουργοί σήμερα ενδιαφέρονται περισσότερο να εγείρουν τον προβληματισμό, παρακάμπτοντας στο τέλος τη χαρά;
Όχι, δεν νομίζω. Θεωρώ ότι είναι περισσότερο συγκυριακό. Θα έλεγα, όμως, ότι όλα τα σύγχρονα θέματα απασχολούν και τους καλλιτέχνες του animation. Αυτό που ίσως λείπει περισσότερο σήμερα είναι η χαρά. Θα ήθελα να βλέπω ένα όμορφο, χαρούμενο animation, το οποίο να μεταδίδει τα μηνύματά του, αλλά να σου αφήνει και μια πολύ ωραία αίσθηση. Να έχει περάσει αυτό που ήθελε να πει χωρίς να σε προβληματίσει υπερβολικά.
Δεν είναι απαραίτητα θέμα προβληματισμού. Υπάρχουν ταινίες που αγγίζουν πολύ σοβαρά θέματα με μια πιο κριτική ή ακόμη και κωμική διάθεση. Θα έλεγα, γενικότερα, ότι οι σύγχρονες ταινίες animation, ως προς τη θεματολογία τους, απηχούν τη σύγχρονη πραγματικότητα.
Τι ήταν αυτό που σας γοήτευσε αρχικά στο animation; Ορισμένοι, παραδείγματος χάρη, μπορεί να υποστηρίξουν τη θέαση μίας συγκεκριμένης, για τους ίδιους, ταινίας.
Είναι δύσκολο να το αποδώσω σε μία συγκεκριμένη ταινία. Αυτό που μας γοήτευσε συνολικά στο animation, τόσο εμένα όσο και τον πρόεδρο και συν-ιδρυτή του φεστιβάλ, τον Βασίλη Καραμητσάνη, ήταν μία εμπειρία που είχαμε πριν από το AnimaSyros. Είχαμε δημιουργήσει στην Αθήνα ένα φεστιβάλ ανεξάρτητων ψηφιακών ταινιών, την «Πλατφόρμα Βίντεο», που πραγματοποιήθηκε από το 2003 έως το 2009. Αυτό που παρατηρούσαμε τότε ήταν ότι οι ταινίες animation που λαμβάναμε, κυρίως από ευρωπαϊκές χώρες, ήταν ως ανεξάρτητες παραγωγές πολύ υψηλότερου επιπέδου από τις αντίστοιχες ταινίες μυθοπλασίας ή ντοκιμαντέρ. Εκεί συνειδητοποιήσαμε ότι το animation είναι ένα ιδιαίτερα ανερχόμενο κινηματογραφικό είδος, το οποίο απαιτεί πολύ κόπο και πολύ χρόνο για να γίνει σωστά.
Αυτό, όμως, που με γοήτευσε και συνεχίζει να με γοητεύει περισσότερο είναι οι ίδιοι οι καλλιτέχνες του animation. Ουσιαστικά, δουλεύουν πολύ με τα χέρια τους, είναι τεχνίτες και άνθρωποι που, τουλάχιστον όσους έχω γνωρίσει και συναναστραφεί, έχουν πολύ μεγάλη αγάπη για αυτό που κάνουν και ένα πάθος για το animation που είναι πραγματικά αξιοθαύμαστο. Το εκτιμώ αυτό.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Σε τι επίπεδο βρίσκεται σήμερα το ελληνικό animation;
Θα έλεγα σε πολύ μεγάλη ανάπτυξη. Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε πολύ ωραίες παραγωγές και μεγάλο ενδιαφέρον από φεστιβάλ τους εξωτερικού για τις ελληνικές ταινίες. Βλέπω επίσης πολύ μεγάλο ενδιαφέρον από εταιρείες παραγωγής να συνεργαστούν με Έλληνες δημιουργούς και ελληνικές εταιρείες παραγωγής. Παράλληλα, παρατηρείται μια σημαντική καλλιτεχνική άνθηση, με πολλούς νέους αλλά και πλέον καταξιωμένους δημιουργούς, οι οποίοι έχουν μία όμορφη τάση εξωστρέφειας και θέλουν να παρουσιάσουν τη δουλειά τους στο κοινό. Νομίζω, λοιπόν, ότι βρίσκεται σε έναν πολύ ωραίο δρόμο.
Νομίζω ότι μία από τις πιο συχνές παρερμηνείες του ελληνικού κοινού είναι ότι οι ταινίες κινουμένων σχεδίων απευθύνονται σε παιδιά. Πόσο έχει συμβάλει το AnimaSyros στο να γίνει ανατραπεί αυτή η πεποίθηση;
Εμείς, ως φεστιβάλ, απευθυνόμαστε κυρίως σε ενήλικες. Όταν ξεκινήσαμε, δεν είχαμε κανέναν στόχο να κάνουμε ένα φεστιβάλ για παιδιά. Το αντίθετο. Μας ενδιαφέρει το ενήλικο κοινό. Έχουμε ένα παιδικό πρόγραμμα, το οποίο απευθύνεται στις σχολικές μονάδες της Σύρου αλλά και γενικότερα στο κοινό, όμως αποτελεί ένα μικρό κομμάτι του συνολικού προγράμματος.
Δεν ξέρω αν το AnimaSyros συνέβαλε καθοριστικά στο να γνωρίσουν όλοι το animation ως ένα είδος που απευθύνεται και σε ενήλικες, αλλά σίγουρα αυτό προσπαθεί να προωθήσει. Για εμάς ήταν πολύ σημαντικό να καταφέρουμε να πούμε ότι το animation είναι ένα κινηματογραφικό είδος που μπορεί να απευθύνεται εξίσου σε ενήλικες και παιδιά. Άλλωστε, το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια ταινίες αυτού του είδους έχουν φτάσει μέχρι τα Όσκαρ επιβεβαιώνει τη δυναμική του. Είχαμε, μεταξύ άλλων, και την υποψηφιότητα του «Flow», μιας ευρωπαϊκής ταινίας, για Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας.
Ποια είναι σήμερα η σχέση του animation με την τεχνητή νοημοσύνη;
Η ερώτηση αυτή εγείρει ένα μεγάλο debate, το οποίο άπτεται κάθε μορφής τέχνη. Το animation έχει μία περισσότερο χειροποίητη διάσταση, αν και αυτό δεν ισχύει πάντα, καθώς υπάρχει και η χρήση ψηφιακών εργαλείων. Η συζήτηση αυτή τη στιγμή επικεντρώνεται στο ποια είναι η αποδεκτή χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη δημιουργία μιας ταινίας και πού μπαίνουν τα όρια.
Υπάρχει προβληματισμός και στο δίκτυο των Ευρωπαϊκών Φεστιβάλ, στο οποίο συμμετέχουμε. Συζητάμε αν πρέπει να δεχόμαστε ταινίες που έχουν δημιουργηθεί με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και πού ακριβώς βρίσκεται το όριο. Φέτος, μάλιστα, στο Annecy, το μεγαλύτερο φεστιβάλ animation στον κόσμο, υπήρξε μεγάλη συζήτηση γύρω από μια συγκεκριμένη ταινία, το «Danse Macabre» από την Ολλανδία. Ο δημιουργός της ήταν πολύ ανοιχτός σχετικά με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης στη δημιουργία της. Αυτό προκάλεσε αντιδράσεις, ενώ υπήρξε και ο αντίλογος ότι ο ίδιος είναι ζωγράφος, κάτι που σήμαινε ότι είχε κάνει μεγάλο μέρος της δουλειάς με το χέρι και ότι η τεχνητή νοημοσύνη τον βοήθησε σε ένα συγκεκριμένο κομμάτι της διαδικασίας.
Εμείς, ως φεστιβάλ, έχουμε αυτή τη στιγμή στον κανονισμό μας ότι δεν δεχόμαστε στα διαγωνιστικά τμήματα ταινίες που έχουν δημιουργηθεί καθ’ ολοκληρίαν με τεχνητή νοημοσύνη. Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι πλέον γίνεται εξαιρετικά δύσκολο να διαπιστώσει κανείς με γυμνό μάτι αν και σε ποιο βαθμό έχει χρησιμοποιηθεί αυτό το εργαλείο στη δημιουργία μιας ταινίας.
Μιλήσαμε για το παρελθόν, μιλήσαμε για το παρόν. Πώς βλέπετε το μέλλον του ελληνικού animation αλλά και του Animasyros;
Από τα πρώτα χρόνια της ενασχόλησής μου με το animation έχω μια συγκεκριμένη στόχευση, τόσο προσωπικά όσο και ως φεστιβάλ: την προώθηση του ελληνικού animation διεθνώς. Είναι κάτι που με ενδιαφέρει και κάτι που επιδιώκουμε και ως φεστιβάλ. Θέλουμε να συνεργαζόμαστε με άλλα φεστιβάλ και να δημιουργούμε curatorial προγράμματα ελληνικών ταινιών, τα οποία θα ταξιδεύουν σε πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο. Θα ήθελα, συνεπώς, το ελληνικό animation να είναι πολύ παραγωγικό και να βοηθηθεί όσο χρειάζεται για να γίνει αυτό, και από την Πολιτεία, αλλά και σε καλλιτεχνικό επίπεδο.
Τέλος, θα ήθελα, αν και γνωρίζω ότι η ατμόσφαιρα ενός φεστιβάλ δύσκολα περιγράφεται σε κάποιον που δεν την έχει βιώσει, να μας βάλετε λίγο στο κλίμα των ημερών αυτών στη Σύρο.
Αν και ξεχωριστή καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, η Σύρος είναι αρκετά όμορφη τις ημέρες του φεστιβάλ. Έρχεται πάρα πολύς κόσμος από τον χώρο του animation, από όλο τον κόσμο, κυρίως φυσικά από την Ευρώπη. Οι επισκέπτες ενθουσιάζονται με το νησί και τους αρέσει πολύ το γεγονός ότι βλέπουν τις ταινίες μέσα σε ένα θέατρο που θυμίζει μια μικρή όπερα.
Το γεγονός ότι οι προβολές είναι δωρεάν για το κοινό είναι επίσης πολύ σημαντικό. Το κοινό της Σύρου συμμετέχει ενεργά σε όλο αυτό. Πολλές φορές, όταν προβάλλουμε ταινίες σε σχολικές μονάδες, έρχονται και οι ίδιοι οι καλλιτέχνες και παρουσιάζουν τη δουλειά τους σε παιδιά από τη Σύρο. Είναι μια φοβερή εμπειρία και για τους ίδιους.
Υπάρχει, λοιπόν, μια ζωντάνια που ούτως ή άλλως χαρακτηρίζει το νησί. Η Σύρος είναι ένα νησί που καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου είναι πολύ ενεργό σε όλα τα πεδία του πολιτισμού. Αυτό έχει βοηθήσει πάρα πολύ και το φεστιβάλ. Οι ίδιοι οι Συριανοί έχουν συμβάλει στο να υπάρχει το φεστιβάλ όλα αυτά τα χρόνια, γιατί ενδιαφέρονται πολύ για τον πολιτισμό και συμμετέχουν σε πολλές ομάδες και δράσεις. Το φεστιβάλ έρχεται, λοιπόν, να προσθέσει ένα ακόμη λιθαράκι και να φέρει τον κόσμο των κινουμένων σχεδίων και τους εκπροσώπους αυτής της καλλιτεχνικής σκηνής σε ένα ήδη υπέροχο σκηνικό, όπως είναι η Σύρος.
